კეტოზი და კეტოგენური დიეტა

რა არის კეტოზი?

ნორმალურ მდგომარეობაში, თქვენი სხეული ენერგიის გამოსამუშავებლად ნახშირწყლებიდან მიღებულ გლუკოზას იყენებს. როდესაც ნახშირწყლები იშლება, შედეგად მიღებული მარტივი შაქარი შეიძლება გამოყენებულ იქნას, როგორც მოსახერხებელი საწვავის წყარო. დამატებითი გლუკოზა ინახება თქვენს ღვიძლსა და კუნთებში გლიკოგენის სახით და იშლება გლიკოგენოლიზის სახელით ცნობილი პროცესის მეშვეობით, თუ საკვებით ნახშირწყლების მიღების არარსებობის შემთხვევაში საჭიროა დამატებითი ენერგია.

ნახშირწყლების რაოდენობის შეზღუდვა იწვევს იმას, რომ თქვენი სხეული წვავს შენახულ გლიკოგენს და იწყებს ცხიმის გამოყენებას საწვავად. ამ პროცესში წარმოიქმნება ქვეპროდუქტები, რომლებსაც კეტონური სხეულები ეწოდება. თქვენ შედიხართ კეტოზის მდგომარეობაში, როდესაც ეს კეტონები გროვდება თქვენს სისხლში გარკვეულ დონემდე. სხეული კეტოზში შევა მხოლოდ მაშინ, თუ სისხლში შაქრის დონე იმდენად დაეცემა, რომ ცხიმისგან ალტერნატიული საწვავი დასჭირდება.

კეტოზი არ უნდა აგვერიოს კეტოაციდოზში, დიაბეტთან დაკავშირებულ გართულებაში. ამ სერიოზულ სიტუაციაში ინსულინის ნაკლებობა იწვევს კეტონების ჭარბი რაოდენობით სისხლში მოხვედრას. მკურნალობის გარეშე, ეს მდგომარეობა შეიძლება ფატალური იყოს. დიეტით გამოწვეული კეტოზის მიზანია კეტონების დონის საკმარისად დაბალ დონეზე შენარჩუნება, რათა თავიდან იქნას აცილებული კეტოაციდოზის მდგომარეობა.

კეტოგენური დიეტიისტორია

კეტო დიეტის ფესვების დასადგენად, ძვ.წ. 500 წლით უკან, ჰიპოკრატეს დაკვირვებებით უნდა დავბრუნდეთ. ადრეულმა ექიმმა აღნიშნა, რომ მარხვა, როგორც ჩანს, ხელს უწყობდა იმ სიმპტომების კონტროლს, რომლებსაც დღეს ეპილეფსიას ვუკავშირებთ. თუმცა, თანამედროვე მედიცინას 1911 წლამდე დასჭირდა ოფიციალური კვლევის ჩატარება იმის შესახებ, თუ როგორ მოქმედებდა კალორიების შეზღუდვა ეპილეფსიურ პაციენტებზე. როდესაც მკურნალობის ეფექტურობა აღმოაჩინეს, ექიმებმა მარხვის გამოყენება დაიწყეს კრუნჩხვების კონტროლისთვის.

რადგან მარხვაზე სამუდამოდ დარჩენა შეუძლებელია, საჭირო გახდა ამ მდგომარეობის სამკურნალოდ სხვა მეთოდის პოვნა. 1921 წელს სტენლი კობმა და ვ.გ. ლენოქსმა აღმოაჩინეს მარხვით გამოწვეული მეტაბოლური მდგომარეობა. დაახლოებით იმავე პერიოდში, ენდოკრინოლოგმა როლინ ვუდიატმა ჩაატარა დიაბეტისა და დიეტის შესახებ კვლევის მიმოხილვა და შეძლო ღვიძლის მიერ მარხვის დროს გამოყოფილი ნაერთების იდენტიფიცირება. იგივე ნაერთები წარმოიქმნება მაშინ, როდესაც ადამიანები ნახშირწყლების შეზღუდვისას დიდი რაოდენობით საკვებ ცხიმს მოიხმარენ. ამ კვლევამ დოქტორ რასელ უაილდერს ეპილეფსიის სამკურნალოდ კეტოგენური პროტოკოლის შექმნისკენ უბიძგა.

1925 წელს, უაილდერის კოლეგამ, დოქტორმა მაინი პიტერმანმა, შეიმუშავა კეტოგენური დიეტის ყოველდღიური ფორმულა, რომელიც შედგებოდა 10-15 გრამ ნახშირწყალბადებისგან, 1 გრამ ცილისგან სხეულის წონის ყოველ კილოგრამზე და დარჩენილი კალორიებისგან ცხიმიდან. ამან ორგანიზმს საშუალება მისცა შესულიყო შიმშილის მსგავს მდგომარეობაში, რომლის დროსაც ცხიმი იწვოდა ენერგიისთვის და ამავდროულად უზრუნველყოფდა პაციენტებისთვის საკმარის კალორიებს გადარჩენისთვის. კეტოგენური დიეტის სხვა თერაპიული გამოყენება კვლავ შესწავლის პროცესშია, მათ შორის ალცჰაიმერის, აუტიზმის, დიაბეტისა და კიბოს პოტენციური დადებითი ეფექტების შესახებ.

როგორ შედის ორგანიზმი კეტოზში?

ცხიმის მიღების ასეთ მაღალ დონემდე გაზრდა სხვა მაკროელემენტების მოხმარებისთვის ძალიან მცირე „მოქნილობის ადგილს“ ტოვებს და ნახშირწყლები ყველაზე მეტად შეზღუდულია. თანამედროვე კეტოგენური დიეტა ნახშირწყლების დღიური ნორმა 30 გრამზე ნაკლებს შეადგენს. ამ რაოდენობაზე მეტი რაოდენობით მიღება ორგანიზმს კეტოზში მოხვედრისგან იცავს.

როდესაც დიეტური ნახშირწყლები ასე დაბალია, ორგანიზმი ცხიმის მეტაბოლიზებას იწყებს. თქვენ შეგიძლიათ გაიგოთ, საკმარისად მაღალია თუ არა თქვენს ორგანიზმში კეტონების დონე კეტოზის მდგომარეობის სიგნალისთვის სამი მეთოდიდან ერთ-ერთის შემოწმებით:

• სისხლის მრიცხველი
• შარდის ზოლები
• ალკოტესტი

კეტო დიეტის მომხრეები აცხადებენ, რომ სისხლის ანალიზი სამიდან ყველაზე ზუსტია, მის მიერ აღმოჩენილი კეტონური ნაერთების ტიპების გამო.

სარგებელიკეტოგენური დიეტა

1. წონის დაკლების ხელშეწყობა: კეტოგენურ დიეტას შეუძლია შეამციროს ორგანიზმში ნახშირწყლების შემცველობა, დაშალოს ღვიძლსა და კუნთებში შენახული შაქარი სითბოს უზრუნველსაყოფად, ხოლო ორგანიზმში შენახული შაქრის მოხმარების შემდეგ, ის გამოიყენებს ცხიმს კატაბოლიზმისთვის. შედეგად, სხეული წარმოქმნის დიდი რაოდენობით კეტონურ სხეულებს, რომლებიც ცვლიან გლუკოზას, რათა უზრუნველყონ ორგანიზმი საჭირო სითბოთი. ორგანიზმში გლუკოზის ნაკლებობის გამო, ინსულინის სეკრეცია არასაკმარისია, რაც კიდევ უფრო აფერხებს ცხიმის სინთეზსა და მეტაბოლიზმს, ხოლო ცხიმის ძალიან სწრაფი დაშლის გამო, ცხიმოვანი ქსოვილის სინთეზირება შეუძლებელია, რითაც მცირდება ცხიმის შემცველობა და ხელს უწყობს წონის დაკლებას.

2. ეპილეფსიური კრუნჩხვების პრევენცია: კეტოგენური დიეტის მეშვეობით შესაძლებელია ეპილეფსიით დაავადებულ პაციენტებში კრუნჩხვების თავიდან აცილება, ეპილეფსიის შემთხვევების სიხშირის შემცირება და სიმპტომების შემსუბუქება;

3. შიმშილის გრძნობა ადვილი არ არის: კეტოგენურ დიეტას შეუძლია მადის დათრგუნვა, ძირითადად იმიტომ, რომ კეტოგენურ დიეტაში შემავალი ბოსტნეული შეიცავს საკვებ ბოჭკოებს, რაც ზრდის ადამიანის ორგანიზმს. დანაყრების შეგრძნებას, ცილებით მდიდარ ხორცს, რძეს, ლობიოს და ა.შ. ასევე აქვს როლი დანაყრების შეგრძნების გადადებაში.

ყურადღება:არასდროს სცადოთ კეტო დიეტა, თუ:

ძუძუთი კვება

ორსული

დიაბეტიკი

ნაღვლის ბუშტის დაავადებით დაავადებული

თირკმლის ქვებისკენ მიდრეკილება

ჰიპოგლიკემიის გამომწვევი პოტენციური მედიკამენტების მიღება

ცხიმის კარგად მონელების შეუძლებლობა მეტაბოლური დარღვევის გამო

სისხლში გლუკოზის, სისხლის β-კეტონის და სისხლის შარდმჟავას მრავალმონიტორინგის სისტემა: