ფენოს კლინიკური გამოყენება ასთმის დროს

ასთმის დროს ამოსუნთქული NO-ს ინტერპრეტაცია

ამერიკის თორაკალური საზოგადოების კლინიკური პრაქტიკის სახელმძღვანელოში FeNO-ს ინტერპრეტაციის უფრო მარტივი მეთოდია შემოთავაზებული:

• მოზრდილებში FeNO 25 ppb-ზე ნაკლები და 12 წლამდე ასაკის ბავშვებში 20 ppb-ზე ნაკლები მიუთითებს სასუნთქი გზების ეოზინოფილური ანთების არარსებობაზე.
• მოზრდილებში 50 ppb-ზე მეტი ან ბავშვებში 35 ppb-ზე მეტი FeNO-ს დონე ეოზინოფილურ სასუნთქი გზების ანთებაზე მიუთითებს.
• მოზრდილებში FeNO-ს 25-დან 50 ppb-მდე (ბავშვებში 20-დან 35 ppb-მდე) მნიშვნელობები სიფრთხილით უნდა იქნას განმარტებული კლინიკური სიტუაციის გათვალისწინებით.
• FeNO-ს 20 პროცენტზე მეტი ცვლილებით და 25 ppb-ზე (20 ppb ბავშვებში) მეტით ადრე სტაბილურ დონესთან შედარებით, მიუთითებს სასუნთქი გზების ეოზინოფილური ანთების ზრდაზე, თუმცა არსებობს ფართო ინდივიდუალური განსხვავებები.
• FeNO-ს 20 პროცენტზე მეტად შემცირება 50 ppb-ზე მეტი მნიშვნელობების შემთხვევაში ან 10 ppb-ზე მეტი მნიშვნელობების შემთხვევაში შეიძლება კლინიკურად მნიშვნელოვანი იყოს.

ასთმის დიაგნოზი და დახასიათება

ასთმის გლობალური ინიციატივა არ გვირჩევს FeNO-ს გამოყენებას ასთმის დიაგნოზისთვის, რადგან ის შეიძლება არ იყოს მომატებული არაეოზინოფილური ასთმის დროს და შეიძლება მომატებული იყოს ასთმის გარდა სხვა დაავადებების დროს, როგორიცაა ეოზინოფილური ბრონქიტი ან ალერგიული რინიტი.

როგორც თერაპიის სახელმძღვანელო

საერთაშორისო გაიდლაინები გვთავაზობს FeNO-ს დონის გამოყენებას, სხვა შეფასებებთან (მაგ., კლინიკური მკურნალობა, კითხვარები) ერთად, ასთმის კონტროლის თერაპიის დაწყებისა და კორექტირების მიზნით.

კლინიკურ კვლევაში გამოყენება

ამოსუნთქულ აზოტის ოქსიდს მნიშვნელოვანი როლი აქვს კლინიკურ კვლევებში და, სავარაუდოდ, ხელს შეუწყობს ასთმის შესახებ ჩვენი ცოდნის გაფართოებას, როგორიცაა ასთმის გამწვავებაზე პასუხისმგებელი ფაქტორები და ასთმის სამკურნალო მედიკამენტების მოქმედების ადგილმდებარეობები და მექანიზმები.

სხვა სასუნთქი გზების დაავადებების დროს გამოყენება

ბრონქოექტაზია და კისტოზური ფიბროზი

კისტოზური ფიბროზის (CF) მქონე ბავშვებს FeNO-ს უფრო დაბალი დონე აქვთ, ვიდრე შესაბამის საკონტროლო ჯგუფს. ამის საპირისპიროდ, ერთ-ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ არა-CF ბრონქოექტაზიის მქონე პაციენტებს FeNO-ს მომატებული დონე ჰქონდათ და ეს დონეები კორელაციაში იყო გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიით გამოვლენილი ანომალიის ხარისხთან.

ინტერსტიციული ფილტვის დაავადება და სარკოიდოზი

სკლეროდერმიით დაავადებულ პაციენტებზე ჩატარებულ კვლევაში, ფილტვების ინტერსტიციული დაავადების (ILD) მქონე პაციენტებში ILD-ის არმქონე პაციენტებთან შედარებით, ამოსუნთქული NO-ს უფრო მაღალი მაჩვენებელი დაფიქსირდა, ხოლო სხვა კვლევაში საპირისპირო შედეგი დაფიქსირდა. სარკოიდოზით დაავადებული 52 პაციენტის კვლევაში, FeNO-ს საშუალო მნიშვნელობა იყო 6.8 ppb, რაც მნიშვნელოვნად ნაკლებია ასთმის ანთების აღსანიშნავად გამოყენებულ 25 ppb-იან ზღვრულ ნიშნულზე.

ქრონიკული ობსტრუქციული ფილტვის დაავადება

FE_NOდონეები მინიმალურად მომატებულია სტაბილური ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების დროს, თუმცა შეიძლება გაიზარდოს უფრო მძიმე დაავადების და გამწვავებების დროს. ამჟამად მწეველებს FeNO-ს დონე დაახლოებით 70 პროცენტით დაბალი აქვთ. ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციის მქონე პაციენტებში FeNO-ს დონე შეიძლება სასარგებლო იყოს შექცევადი სასუნთქი გზების ობსტრუქციის არსებობის დასადგენად და გლუკოკორტიკოიდული რეაქციის დასადგენად, თუმცა ეს არ შეფასებულა დიდ, რანდომიზებულ კვლევებში.

ხველის ვარიანტის ასთმა

ქრონიკული ხველის მქონე პაციენტებში ხველის ვარიანტული ასთმის (CVA) დიაგნოზის პროგნოზირებისას FENO-ს საშუალო დიაგნოსტიკური სიზუსტე აქვს. 13 კვლევის (2019 პაციენტი) სისტემატური მიმოხილვის მიხედვით, FENO-სთვის ოპტიმალური ზღვრული დიაპაზონი იყო 30-დან 40 ppb-მდე (თუმცა ორ კვლევაში უფრო დაბალი მაჩვენებლები დაფიქსირდა), ხოლო მრუდის ქვეშ შემაჯამებელი ფართობი იყო 0.87 (95% CI, 0.83-0.89). სპეციფიკურობა უფრო მაღალი და თანმიმდევრული იყო, ვიდრე მგრძნობელობა.

არაასთმური ეოზინოფილური ბრონქიტი

არაასთმური ეოზინოფილური ბრონქიტის (NAEB) მქონე პაციენტებში ნახველში ეოზინოფილების და FENO-ს დონე მომატებულია ასთმით დაავადებული პაციენტების მსგავსად. NAEB-ით გამოწვეული ქრონიკული ხველის მქონე პაციენტებში ჩატარებული ოთხი კვლევის (390 პაციენტი) სისტემატური მიმოხილვის თანახმად, FENO-ს ოპტიმალური ზღვრული დონეები იყო 22.5-დან 31.7 ppb-მდე. შეფასებული მგრძნობელობა იყო 0.72 (95% CI 0.62-0.80), ხოლო შეფასებული სპეციფიკურობა - 0.83 (95% CI 0.73-0.90). ამრიგად, FENO უფრო სასარგებლოა NAEB-ის დასადასტურებლად, ვიდრე მის გამოსარიცხად.

ზედა სასუნთქი გზების ინფექციები

ერთ-ერთ კვლევაში, რომელშიც მონაწილეობდნენ ფილტვების ძირითადი დაავადების არმქონე პაციენტები, ზედა სასუნთქი გზების ვირუსულმა ინფექციებმა FENO-ს მომატება გამოიწვია.

ფილტვისმიერი ჰიპერტენზია

NO ფართოდ არის აღიარებული, როგორც ფილტვის არტერიული ჰიპერტენზიის (PAH) პათოფიზიოლოგიური მედიატორი. ვაზოდილატაციის გარდა, NO არეგულირებს ენდოთელური უჯრედების პროლიფერაციას და ანგიოგენეზს და ინარჩუნებს სისხლძარღვთა საერთო ჯანმრთელობას. საინტერესოა, რომ PAH-ით დაავადებულ პაციენტებს FENO-ს დაბალი მაჩვენებლები აქვთ.

როგორც ჩანს, FENO-ს ასევე აქვს პროგნოზული მნიშვნელობა, რაც გამოიხატება იმ პაციენტებში გადარჩენის გაუმჯობესებით, რომელთა თერაპიის (კალციუმის არხების ბლოკატორები, ეპოპროსტენოლი, ტრეპროსტინილი) შედეგად FENO-ს დონე მომატებულია იმ პაციენტებთან შედარებით, რომლებსაც ეს მაჩვენებელი არ აღენიშნებათ. ამრიგად, ფილტვისმიერი არტერიული ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებში FENO-ს დაბალი დონე და ეფექტური თერაპიებით გაუმჯობესება მიუთითებს, რომ ის შეიძლება იყოს ამ დაავადების პერსპექტიული ბიომარკერი.

პირველადი წამწამოვანი დისფუნქცია

ცხვირის NO ძალიან დაბალია ან საერთოდ არ არსებობს პირველადი წამწამოვანი დისფუნქციის (PCD) მქონე პაციენტებში. ცხვირის NO-ს გამოყენება PCD-ის სკრინინგისთვის PCD-ზე კლინიკური ეჭვის მქონე პაციენტებში ცალკე განიხილება.

სხვა მდგომარეობები

ფილტვისმიერი ჰიპერტენზიის გარდა, FENO-ს დაბალ დონესთან ასოცირებულ სხვა მდგომარეობებს შორისაა ჰიპოთერმია და ბრონქოფილტვის დისპლაზია, ასევე ალკოჰოლის, თამბაქოს, კოფეინის და სხვა პრეპარატების გამოყენება.